ورود به سایت

نام کاربري



کلمهء عبور



    


حدیث روز
مؤمن برادر مؤمن است، او را دشنام نمی دهد، از او دریغ نمی کند، و به او گمان بد نمی برد.

 

بحار الانوار، دار احیاء التزا العربی، جلد 75

 



خبرنامه ایمیلی





تاریخ انتشار : چهارشنبه 8 آذر 1391

به گزارش روابط عمومي جهاد دانشگاهي فارس، محمد‌رضا خالصی، معاون فرهنگی جهاد دانشگاهی فارس، استاد دانشگاه و پژوهشگر چهارشنبه، 8 آذرماه در نشست علمی همايش ملی گراميداشت خواجه‌ نصيرالدين طوسی در شيراز به ارائه نقطه‌نظرات پيرامون اخلاق سياسی و سياست اخلاقی در انديشه اين دانشمند بزرگ اسلامی و علامه قطب‌الدين شيرازی پرداخت و گفت: سياست و اخلاق به‌معنای مطلق، پديده‌ها، مفاهيم و واژگانی دور زاد، دير پای، فراگير و در عين حال سهل و مُمتَنِع هستند و در عين حال، اين پديده‌ها همواره در كشاكش چالش شناخت مفهومی قرار دارند.

 سهم اساسی خواجه نصيرالدين طوسی در بازسازی حيات عقلی در عصر پرتنش مغول غيرقابل كتمان است.

 به گزارش روابط عمومي جهاد دانشگاهي فارس، محمد‌رضا خالصی، معاون فرهنگی جهاد دانشگاهی فارس، استاد دانشگاه و پژوهشگر چهارشنبه، 8 آذرماه در نشست علمی همايش ملی گراميداشت خواجه‌ نصيرالدين طوسی در شيراز به ارائه نقطه‌نظرات پيرامون اخلاق سياسی و سياست اخلاقی در انديشه اين دانشمند بزرگ اسلامی و علامه قطب‌الدين شيرازی پرداخت و گفت: سياست و اخلاق به‌معنای مطلق، پديده‌ها، مفاهيم و واژگانی دور زاد، دير پای، فراگير و در عين حال سهل و مُمتَنِع هستند و در عين حال، اين پديده‌ها همواره در كشاكش چالش شناخت مفهومی قرار دارند.

 وی افزود: هرچند اين چالش نشان‌دهنده غِنای وجودی و معنايی اين دو پديده و اثربخشی آن در زندگی فردی و اجتماعی انسان‌ها است چراكه هم اخلاق و هم سياست وجه تمايز آدمی نسبت به ساير موجودات بوده و برترين شاخصه‌های انسانيت او به‌شمار می‌رود.

 خالصی با بيان اينكه سياست، ‌علم يا فن ادارۀ كشور است و موضوع آن نيز مطالعه و تحقيق در ماهیتِ حكومت و انواع آن و پديدارها و تأسيسات سياسی است،‌ گفت: به‌عبارت ديگر سياست عبارت از شركت مردم، به‌طورِ مستقيم يا غير‌مستقيم، در كارهای دولت، مُعیّن كردن ِ اَشكال، مقاصد و محتوای فعّاليت آن است.

 اين محقق و پژوهشگر تصريح كرد: معادل واژه Politics لاتين در جهان اسلام، سياست است؛ اين لغت غير‌قرآنی است اما در احاديث و آثار منظوم و منثور عربی به‌وفور ديده می‌شود.

 وی اظهار كرد: يكی از مباحث مرسوم و نسبتاً قديم فلسفه سياسی عبارت از بحث در ماهیت و حقانیت الزام سياسی ‌و معنی حاكمیت ‌بوده است و به‌عبارت ساده‌تر موضوع علم سياست اساساً دو چيز بوده است يكی چرا مردم پذيرفته‌اند تحت حمايت و قيمومت يك حكومت قرار بگيرند و ديگری تصويبِ اخلاقی حاكمیت حاكمان چيست؟

 خالصی گفت: اخلاق، جمع خُلق يا خُلُق، به‌معنای مجموعه‌ای از سرشت و سجیه‌های باطنی است كه تنها با ديدۀ بصيرت و چشم دل قابل درك‌اند در مقابل خَلق كه به‌شكل و صورت محسوس و قابل درك با چشم ظاهر است، گفته می‌شود و خُلق در معنای مصطلح، هر نوع صفت مثبت يا منفی پايدار در انسان است كه موجب صدور افعال بدون انديشه و تأمل می‌شود كه سه نكته اساسی اول خلق شامل صفات مثبت و منفی می‌شود، دوم صفات پايدار، اصطلاحاً به‌عنوان مَلَكه ياد می‌شود، در مقابل خصيصه‌های گذرا كه حال ناميده می‌شوند و سوم خلق، خود در رفتار نيست بلكه با توجه به فضيلت يا رذيلت بودن آن منشأ صدور كارهای خوب يا بد می‌شود را می‌توان در اين تعريف ديد.

 اين استاد دانشگاه ادامه داد: در متون اصلی و منابع اوليه اسلامی، علم اخلاق را دانشی می‌دانند كه خُلق‌های پسنديده را به انسان می‌آموزد و راه پيراستن نَفْس از رذائل آن به فضائل اخلاقی را ‌می‌نماياند، اما از نظر دانشمندان غرب، علم اخلاق عبارت است از تحقيق در رفتارِ آدمی، آن‌گونه كه بايد باشد يا اينكه اخلاق به‌عنوان نظام‌هايی از ارزش و عادات تحقق يافته در زندگی گروه‌های خاصی از انسان معرفی شده و پيگيری اين‌گونه مباحث نوعی مردم‌شناسی به‌حساب آمده است، نه بحث‌های اخلاقی ـ فلسفی.

 وی با تأكيد بر اينكه‌ سياست را در هر گستره‌ای در نظر بگيريم، نمی‌تواند فارغ از دايره مباحث اخلاقی تنظيم و اِعمال ‌‌شود،‌ گفت: نكته اين‌جا است همان‌گونه كه سياست برای بقا نمی‌تواند فارغ از ملاحظات اخلاقی باشد، جامعه نيز برای بقای خود، نيازمند اخلاق است.

 خالصی تأكيد كرد: تلاش‌ها برای توجيه بايدها و نبايدهای زندگی فردی و اجتماعی تا پيش از دوره جديد به جهت فقدان تأسيس دولت در معنای آن، ضرورت اخلاق و احكام اخلاقی را به‌صورت همبسته با سياست و جامعه و برای بهبود و اعتلای آن در نظر می‌گرفت؛ به هر شكل، سياست و اخلاق پيوسته با يكديگر ارتباط تنگاتنگ داشته‌اند؛ از اين‌رو مطالعه تحولات سياسی بيانگر تغيرات فلسفه‌های اخلاق نيز هست.

 نويسنده كتاب خواب زنبق‌های سپيد تصريح كرد: مسئله نسبت اخلاق با سياست، بی‌شك به دوره‌ای خاص و يا تمدن معينی منحصر نبوده و در همه تمدن‌ها كسانی به اين مهم پرداخته و كوشيده‌اند درباره امكان سازگاری و يا عدم‌سازگاری آن دو، موضعی را اتخاذ كنند.

 وی با ‌تصريح اينكه عده‌ای اخلاق و سياست را با هم عجين می‌دانند و عده‌ای ديگر اين دو را متضاد، متباين و متفاوت می‌بينند.

 خالصی خاطرنشان كرد: اگر بخواهيم سير تاريخی ارتباط اخلاق و سياست را به‌‌طور اختصار و اجمال بيان كنيم بايد به دوران‌ مختلفی چون دوران يونان باستان، دوران قرون وسطی و دوران معاصر تقسيم‌بندی كرد.

 نويسنده كتاب حافظ و ادبيات عرب با اشاره به دوران يونان باستان گفت: در اين دوره فيلسوفان مباحث اخلاقی را مطرح می‌كردند و تلاش برای ترسيم و توضيح زندگی اخلاقی را در آرای سقراط، افلاطون و ارسطو می‌توان ديد كه در تبيين انديشه سياسی يونان ‌باستان تأثيرپذيری اين تفكر از رابطه خدايان و انسان در اين جامعه است و به شكلی الگوبرداری از روابط ميان آريستوكرات‌ها و بردگان در آن جامعه است.

 وی گفت: در دوران قرون وسطی، ژيلسون يادآور می‌شود كه مسيحيت ارزش اخلاقی را به جای آن‌كه در وجودِ فضيلت بداند در وجود خدا دانست و بر اين اساس ـ بر خلاف آنچه يونانيان می‌پنداشتند ـ خير واقعی و شرط كافی اخلاق كه به هيچ شرط ديگری مشروط نباشد ديگر معنی نداشت.

 خالصی ادامه داد:‌ تغيير نگرش هستی شناختی و مبنای ارزش اخلاقی رابطه جديدی ميان اخلاق و سياست ايجاد كرد كه حاصل آن، تفكيك حوزه‌های اخلاقی و دينی از حوزه‌های سياسی و دنيوی از يك‌سو و برتری و اولويت اخلاق به سياست از سوی ديگر بود و بدين‌وسيله دغدغه مهار هواهای نفسانی و فرض اجتناب‌ناپذيری فساد قدرت با تقیّد امور به ارزش‌های اخلاقی و دينی پاسخ داده شد و سياست از هر نظر ملزم به رعايت قواعد مذكور شد.

 نويسنده كتاب معرفت‌شناسی غزالی بيان كرد: در دوران معاصر به قول ژيلسون خدا بار ديگر تبديل به چيزی شد كه قبلاً در رساله تيمائوسِ افلاطون عنوان شده بود يعنی دميورژ‌(صانع) و باتوجه به پيشينه و تصوری كه كليسا داشت، اين‌بار سياست با تمركز بر قدرت و اصالتِ نفع، حاكم بر رابطه‌اش با اخلاق شد و ماكياولی پرورش يافته محيط ايتاليا و پيشقراول دركِ قدرت محور از سياست در اين دوره می‌زيست و توصيه‌كننده به آن بود. وی سپس با اشاره به كتاب Prince ماكياولی و استشهاد به عبارات و جملات وی در اين كتاب گفت: اين سخنان بی‌پرده بسياری را عليه ماكياولی برآشفت.

 وی با بيان اينكه در عصر جديد سياست، كارگزار اصلی به‌شمار می‌رفت،‌ گفت: اما همه قضايا اين نيست عده‌‌ای هم اخلاق را در همين زمان قدر دادند و بر صدر نشاندند چون كانت كه اخلاق در انديشه او جايگاهی والا دارد.

 اين پژوهشگر با اشاره به ديدگاه‌های فكری بشر پيرامون اخلاق و سياست،‌ گفت: به‌طور خلاصه می‌توان چند ديدگاه را در اختلاط و افتراق اخلاق و سياست برشمرد.

 نويسنده كتاب حنجره‌ای برای هميشه ادامه داد:‌ نظريات اخلاق و سياست شامل چند نظريه جدايی اخلاق از سياست،‌ نظريه تبعيت اخلاق از سياست، نظريه‌ اخلاق دو سطحی و نظريه يگانگی اخلاق و سياست است.

 وی گفت:‌ گوهر اصلی نظريه جدايی اخلاق از سياست آن است كه بايد ميان قواعد اخلاق و الزاماتِ سياست تفاوت قائل شد، زيرا مدار اخلاق، حق و حقيقت است، حال آنكه كه غَرَض سياست، منفعت و مصلحت است.

 خالصی اضافه كرد: ديدگاه تبعيت اخلاق از سياست عمدتاً نتيجه رويكرد ماركسيست – لنينيستی به جامعه و تاريخ است و از ديدگاه ماركسيستی، تاريخ چيزی جز عرصه منازعات طبقاتی نيست؛ طبقاتی كه بر اثر شيوه توليد، زاده می‌شوند وپس از مدتی در دل خود، ضدِ خويش را می‌پرورند و سپس نابود می‌شوند و جای خود را به طبقه بالنده‌ای می‌دهند كه ضد خود را می‌پرورد و از اين منظر هيچ چيز مطلق نيست و همه چيز، از جمله مفاهيم اخلاقی، هنر و حتی علم طبقاتی است.

 اين شاعر و نويسنده گفت: نظريه سوم،‌ نظريه اخلاق دو سطحی كه اخلاق دوآليستی يا دوگروانه نيز ناميده می‌شود، كوششی برای حفظ ارزش‌های اخلاقی و پذيرش پاره‌ای اصول اخلاقی در سياست است و بر اساس اين ديدگاه، اخلاق را بايد در دو سطح فردی و اجتماعی بررسی كرد؛ گرچه اين دو سطح مشتركاتی دارند، لزوماً آن‌چه را كه در سطح فردی اخلاقی است، نمی‌توان در سطح اجتماعی نيز اخلاقی دانست و از اين منظر، اخلاق فردی بر اساس معيارهای مطلقِ اخلاقیِ سنجيده می‌شود، در صورتی‌كه اخلاق اجتماعی تابعِ مصالح و منافعِ ملی است.

 خالصی با بيان اينكه نتيجه چنين نظريه‌ای پذيرش دو نظام اخلاقی مجزا است، گفت: انسان به‌عنوان فردِ تابع يك نظام اخلاقی است، حال آن‌كه اجتماع، نظام اخلاقی ديگری دارد و اصول اين دو اخلاق نيز می‌توانند با يكديگر متعارض باشند.

 نويسنده كتاب نقشی از مستی و مستوری اظهار كرد: طبق نظريه چهارم، نظريه يگانگی اخلاق و سياست، اخلاق فردی و‌ اخلاق سياسی غير قابل افتراق ديده می‌شوند زيرا اخلاق و سياست هر دو از از شاخه‌های حكمت و در پی تأمين سعادت انسان هستند و طبق نظر خواجه نصيرالدين طوسی، سياست فنی معرفی می‌شود كه برای تحقق زندگی اخلاقی پرداخته شده است، بنابر‌اين نمی‌توان مرز قاطعی ميان‌ اخلاق و سياست قائل شد و هر يك را به حوزه‌ای خاص منحصر ساخت، همچنين اين‌دو را نمی‌توان ناقض يكديگر دانست، از جمله وظائف سياست پرورش معنوی شهروندان، اجتماعی ساختن آنان، تعليم ديگرخواهی و رعايت حقوق ديگران است و اين چيزی جز قواعد اخلاقی نيست.

 وی افزود: اين ديدگاه، نظام اخلاقی را در دو عرصه زندگی فردی و اجتماعی معتبر می‌شمارد و معتقد است كه هر آن‌چه در سطح فردی اخلاقی است در سطح اجتماعی نيز چنين است و هر آن‌چه در سطح فردی و برای افراد غير‌اخلاقی است در سطح اجتماعی و سياسی و برای دولتمردان نيز غير‌اخلاقی است؛ از اين‌رو هيچ حكومتی نمی‌تواند در عرصه سياست، خود را به ارتكاب اعمال غير‌اخلاقی مجاز بداند و مدعی شود كه اين‌كار لازمه سياست بوده است.

 خالصی با تأكيد بر اينكه سياست در اسلام به صلاح باز‌آوردن مردم است از راه ارشاد ايشان به راهِ نجات‌بخش در دنيا و آخرت، گفت: اين امر توسط انبيا‌ برای خواصّ و عوام است و به ظاهر و باطن آن‌ها تعلق می‌گيرد ولی از سوی سلاطين و فرمانروايان به ظاهرِ آنها مربوط می‌شود و از سوی عالمان تنها به باطن مردم تعلّق‌ می‌يابد.

 اين استاد دانشگاه گفت: می‌توان منابع اخلاق و سياست را در اسلام مأخوذ از اين چهار منبع دانست؛ اخلاق برآمده از كتاب مقدس، اخلاق كلامی، اخلاق فلسفی و اخلاق دينی‌ كه در همه آن‌ها اخلاق سياسی و اخلاق فردی يكی هستند و نمی‌توان آن‌ها از هم جدا كرد.

 وی با تصريح اينكه در فرهنگ اسلامی نوعی جهت‌گيری به سمت اصلاح و كمال و تأمين مصالح در اين مفهوم مُندمِج است،‌ گفت: به همين دليل می‌توان گفت كه سياست در اسلام با فضيلت پيوند دارد البته در تفكر افلاطونی و ارسطويی نيز سياست با فضيلت گره خورده است.

 خالصی با بيان اينكه فيلسوفان اسلامی مبحث كمال انسانی‌ Human Flourishing ‌را به جِد مد‌نظر دارند و از همين منظر به سياست می‌نگرند، گفت: مفهوم كامل و جامع فضيلت، قرين رساندن مردم به سعادت حقيقی می‌شود و سياست همان محملی است كه اين استصلاح در آن رُخ می‌دهد.

 نويسنده كتاب از خيمه‌گاه زخمی آب بيان كرد: خواجه نصيرالدين طوسی و علامه قطب‌الدين شيرازی كه از شاگردان بلا‌فصل او محسوب می‌شود و هر دو از دانشمندان طراز اول جهان اسلام محسوب شده و از نوادران همه ادوار تاريخی ايران هستند، علامه‌های ذوفنونی هستند كه در عرصه علم و انديشه اسلامی مبتكرند و مُبدِع، حكيم اند و انديشمند و عمل به علم خويش و بر جهان علمی بعد از خود بسيار تأثير نهاده‌اند و علاوه بر اين‌ها اين هر دو بزرگوار در حكمت عملی صاحب اثرند و هردو نيز از موافقان جدی يگانگی اخلاق و سياست.

 وی گفت:‌ قرائت خاص هر انديشمند سياسی از انسان، نقش مهمی در هندسه فكری او دارد و توضيح اوليه بسياری از مسائل ثانويه در انديشه‌های سياسی را بايد در برداشت خاص آن متفكر از طبع بشر جست‌و‌جو كرد و در قرائت هر دو انديشمند انسان تافته جدا بافته آفرينش است و دارای دو جهت الهی و شيطانی است و هر دو انسان را مَدَنیُّ بالطَّبع می‌دانند.

 خالصی تصريح كرد: نخستين سخن ايشان در امر سياستِ اخلاقی اين است كه علی‌القاعده بايد سياست به سمت و سويی حركت كند كه مُنجی دنيا و آخرت باشد و لازمه چنين سياستی بی‌شك از سويی سياست‌های خُرد و كلان و خط ‌مشی‌ها و راهبردهايی است كه در آن اصلاح رفتار، افكار و عقايد مردم اتخاذ شود و از سوی ديگر نهادهای مناسب اجرايی برای به فعلیّت رساندن و نهادينه كردن آن‌ها در جامعه سياسی مدنظر قرار گيرد.

 معاون فرهنگی جهاد دانشگاهی فارس با بيان اينكه اين دو علامه عقيده دارند كه سياست دارای سه منشأ است نخست غريزه، دوم عقل و سه ديگر شرع،‌ گفت: در ذهن آن‌ها سياست و دين از هم جدايی‌ناپذيرند.

 وی با يادآوری اينكه خواجه رفتار سياسی پيامبران را سياست الهی می‌نامد و از آن تحت عنوان سياست سياسات نام می‌بَرَد، گفت:‌ علامه نيز سياستی كه از نبی‌(ص) در جامعه حاكم گشته را سياست فاضله می‌نامد كه در باور او، برترين مرتبه سياست است كه از آن به سياست انبيا تعبير می‌كند.

 خالصی خاطرنشان كرد: آن‌چه كه هر دو را به سمت ادغام و اختلاط و امتزاج اخلاق و سياست می‌برد ترسيمی است كه هر دو انديشمند از مدينه فاضله دارند و به عقيده هر دوی ايشان، نظام سياسی مدينه فاضله آن است كه افراد برای رسيدن به كمال خير و خيرات و سعادت قصوی يكديگر را ياری رسانند و سياست‌ها و نهادها و هنجارها و رفتارها، جملگی هموارساز آن باشند و چنين نظام و جامعه‌ای با چنين معياری خود را از ديگران جدا می‌كند كه در اين نظام، طريق وصول به سعادت، اعتدالی است كه در مجموعه اركان و سياست‌های خرد و كلان و اجزای نظام صورت می‌گيرد و آن را از افراط و تفريط در نگرش‌ها و گرايش‌ها باز می‌دارد تا تدبير سياسی را با تعقل و تدبّر و حكمت سياسی عجين كند و باز بدارد از بی‌تدبيری تا نظام مورد هجوم ديگران واقع نشود بلكه سياستی حكيمانه در همه اجزا و اركان نظام جاری سازد تا جامعه را به‌سوی زندگی متعَقلانه و مُدَّبرانه سوق دهد.

 نويسنده كتاب راز و روايت با بيان اينكه از ديدگاه اين دو تن نخستين و برترين رهبر مدينه فاضله پيامبر است،‌ گفت: پيامبر يا نبی كسی است كه از نَفْسِ قُدسیّه حق، حقايق معلومات و معقولات را از جوهر عقل اول قبول كرده و رسالتش تبليغ آن حقايق به افراد مستعد و تابع خود است و از طرف خداوند به‌سوی بندگان‌ او مبعوث شده تا آنان را تكميل كند و آن‌چه در جهت اطاعت خداوند احتياج است به او بشناساند و از آنچه‌كه معصيت خداست، دور بدارد و راه‌های شناخت معارف و قوانين معاملات و سياسات را برای مردم تبيين كند و در جامعه به اجرا گذارد، بنابر اين تا زمانی كه پيامبر ‌ميان مردم هست، تنها شخص شايسته برای تدبير امور، او است.

 خالصی خاطرنشان كرد: خواجه پس از پيامبر بر اساس بينش شيعی خويش امام را مطرح می‌كند كه رهبری مدينه فاضله را بر عهده دارد؛ ضرورت تدبير صحيح امور ـ كه وجوب بعثت انبيا را پيش آورد ـ پس نيز به قوت خود باقی است؛ لذا لازم است كه بعد از پيامبر شخص شايسته‌ای نصب شود تا امر دين و دنيا نياشوبد، فتنه و فساد در نگيرد و آشفتگی در معيشت مردم پيش نيايد اين شخص امام معصوم است؛ امام انسانی است كه بالاصاله در دنيا رياست عامه در امور دينی و دنيوی دارد، اما در انديشه علامه به‌لحاظ متأثر بودنش از حكمت اشراق و به ملاحظه تقسيمی كه از حكمت به حكمت بحثی، تعليماتی و حكمت اشراقی دارد، بعد از پيامبر(ص) خوشبختی جامعه را در رهبری حاكم و ولی‌ای می‌داند كه هر دو حكمت در او جمع باشد.

 وی در پايان به برشمردن ويژگی‌های يك نظام سياسی اخلاقی از منظر اين دو انديشمند شامل معرفت حقيقی،‌ تهذيب نفس و اعتدال، سياست فاضله، رياست فاضله، تعاضد و همراهی و هم‌خوانی سياست با شريعت اشاره و توضيحاتی درباره آن‌ها ارائه داد.




گزارش تصویری
رونمایی از سایت جدید جهاد دانشگاهی استان فارس

به مناسبت 16 مردادماه سالروز تشکیل جهاد دانشگاهی، از صفحه جدید سایت جهاد دانشگاهی استان فارس به صورت آزمایشی رونمایی ...
سردبیر ایسنای فارس به‌عنوان جهادگر نمونه‌ی کشور برگزیده شد

سردبیر و خبرنگار خبرگزاری دانشجویان (ایسنا) منطقه‌ی فارس، به عنوان جهادگر نمونه‌ی کشور برگزیده شد.
رییس جهاددانشگاهی فارس:  جهاددانشگاهی با تمام ظرفیت در خدمت ارتقاء توان تولید ملی است

رییس جهاددانشگاهی فارس تصریح کرد که امروز این نهاد انقلابی با تمام توان تخصصی و تجهیزاتی خود آماده کمک به ...
استاندار فارس به مناسبت سالروز تاسیس جهاددانشگاهی:  ورود عالمانه جهاددانشگاهی برای رفع کاستی‌ها در فارس لازم است

استاندار فارس معتقد است جهاد دانشگاهی در حوزه مسائل پیش روی این استان باید با کنکاش و نگاه عالمانه ورود ...
مراسم تجلیل از پیشکسوتان جهاددانشگاهی فارس برگزار شد

رئيس جهاد دانشگاهي استان فارس با تصریح اینکه امروز مشکلات اعضای جهاددانشگاهی کمتر از گذشته است، تصریح کرد که با ...


آمار سایت
بازدید امروز: 107
بازدید ماه:2055
بازدید کل:263885

اوقات شرعی
اوقات شرعی


خبرنامه پیامکی